Σκουλαρίκια «Kashmir Butterfly» της Silvia Furmanovich με ένθετα από μαργαριτάρι και abalone.
Το κέλυφος του abalone, ιστορικά το εκτιμούσαν οι αυτόχθονες πολιτισμοί. Πρωταγωνιστεί πλέον σε συλλογές πολυτελών κοσμημάτων χάρη στα μοναδικά χρώματα και την οργανική ομορφιά του.
Η φήμη του είχε υποστεί πλήγμα λόγω της χρήσης του σε αναμνηστικά μαζικής παραγωγής. Αλλά αποκαθίσταται χάρη στην καινοτομία των σχεδιαστών και στον σεβασμό προς τον πολιτισμό.
Η βιώσιμη προμήθεια είναι ζωτικής σημασίας, καθώς πολλά είδη abalone απειλούνται από την υπεραλίευση και τις περιβαλλοντικές αλλαγές. Γεγονός που ωθεί τους σχεδιαστές να χρησιμοποιούν κοχύλια εκτροφής ή που έχουν συλλεχθεί με υπεύθυνο τρόπο.
Λαμπερό, ιριδίζον και φωτεινό σαν παγώνι. Δεν είναι περίεργο που το γαλαζοπράσινο κοχύλι abalone αποτελεί εδώ και αιώνες ένα διακεκριμένο υλικό για τους λαούς των Πρώτων Εθνών σε όλο τον κόσμο.
Στη λαϊκή παράδοση των Αμερικανών Ιθαγενών, συμβολίζει την ευημερία και τη θεραπεία. Αυτοχθόνες φυλές όπως οι Λακότα, οι Ναβάχο και οι Χόπι το χρησιμοποιούν ως ιερό αντικείμενο σε τελετές και ιεροτελεστίες.
Στην κουλτούρα των Μαορί, το abalone, ή pāua συμβολίζει έναν ζωντανό δεσμό με το moana (ωκεανό). Επίσης το whakapapa (προγονική καταγωγή) και τους atua (θεούς).
Οι άνθρωποι το φορούν εδώ και χιλιετίες. Αλλά το abalone σπάνια έχει κάνει την εμφάνισή του στον σύγχρονο κόσμο της υψηλής κοσμηματοποιίας. Πρόσφατα, ωστόσο, όλο και περισσότεροι σχεδιαστές κοσμημάτων έχουν αρχίσει να το ενσωματώνουν στις συλλογές τους.
Η κοσμηματοποιός Jacquie Aiche, που εδρεύει στην Καλιφόρνια χρησιμοποιεί το κοχύλι αυτό στην ομώνυμη μοντέρνα-μποέμ μάρκα της. Όπως λέει «πάντα εμπνέομαι από τον ωκεανό. Και το abalone είναι ένας από τους θησαυρούς της Μητέρας Φύσης που κρύβει πολύ περισσότερα από όσα φαίνονται με την πρώτη ματιά. Μου αρέσει πολύ ο τρόπος με τον οποίο η διακριτική του λάμψη αντανακλά το φως με κάθε κίνηση που κάνεις. Και έχω διαπιστώσει ότι ο συνδυασμός του με διαμάντια και χρυσό αναδεικνύει ακόμη περισσότερο την οργανική ομορφιά του. Υπάρχει κάτι το ιδιαίτερο στο να ισορροπείς τη μαγεία της φύσης με την πολυτέλεια.»
Επίσης η σύνδεση με τη θάλασσα προσέλκυσε τη Melanie Georgacopoulos. Έχει γίνει γνωστή για τα καινοτόμα σχέδιά της με μαργαριτάρια. «Τα χρώματα του abalone είναι ιδιαίτερα όμορφα και γοητευτικά», λέει. «Έχει μια πολύ θαλάσσια αίσθηση.»
Η Melanie Georgacopoulos εισήγαγε το abalone στη σύγχρονη συλλογή της «Cube». Συνδυάζοντάς το με μαργαριτάρια γλυκού νερού σε χρώμα λεβάντας, τα οποία επέλεξε προσεκτικά ώστε να ταιριάζουν. Το αποτέλεσμα είναι μια γλυπτική και μοντέρνα επανερμηνεία του φυσικού υλικού.
«Πρόκειται για ένα κοχύλι που σπάνια χρησιμοποιείται στην κοσμηματοποιία. Και, κατά τη γνώμη μου, έχει απίστευτες δυνατότητες χάρη στο μοναδικό παιχνίδι χρωμάτων και τις γραμμές του», σημειώνει. «Λόγω της δομής και των γραμμών του, κάνει κάθε κομμάτι να φαίνεται μοναδικό. Παρόλο που κάθε Cube έχει τυποποιημένο σχήμα, λόγω των σχηματισμών του κοχυλιού, το καθένα βγαίνει διαφορετικό».
Ένα ζευγάρι σκουλαρίκια από abalone που αγόρασε η Laura Kay κατά τη διάρκεια των διακοπών της στην Πορτογαλία ενέπνευσε τα πρώτα σχέδια για τη μάρκα κοσμημάτων υψηλής ποιότητας Métier. Το χρησιμοποίησε ξανά στη συλλογή της Tesserae. Η οποία εξερευνά το παιχνίδι του φωτός μέσω προσεκτικά επιλεγμένων πολύτιμων λίθων, μαργαριταριού και abalone. «Έχει εκείνη τη ρομαντική ατμόσφαιρα των διακοπών», λέει η Kay για το κοχύλι. «Προκαλεί μια αίσθηση νοσταλγίας».
Ωστόσο, αυτή η ανεπίσημη κιτς αισθητική και η σύνδεσή της με μπιχλιμπίδια χαμηλής αξίας ίσως εμπόδισε τον κόσμο να θεωρήσει την abalone ως υλικό για κοσμήματα υψηλής ποιότητας μέχρι σήμερα.
Η Τάουνσεντ επισημαίνει ένα νομοθετικό μέτρο της Νέας Ζηλανδίας που ενδέχεται να έχει επηρεάσει την παγκόσμια εικόνα του abalone: Μεταξύ 1943 και 1987, η κυβέρνηση επέβαλε απαγόρευση εξαγωγής του pāua στο πλαίσιο της διαχείρισης και διατήρησης των πόρων κατά τη διάρκεια του πολέμου.
«Μετά τη λήξη της απαγόρευσης και των αδειών, ο τουριστικός κλάδος πλημμύρισε την αγορά με αναμνηστικά μενταγιόν και σκουλαρίκια», εξηγεί. «Θεωρούνταν φθηνά και κατάλληλα μόνο για εφήβους ή παιδιά. Αυτό προφανώς έβλαψε την εικόνα του κοχυλιού pāua στο κοινό, και χρειάστηκαν πολλά χρόνια για να αντιστραφεί αυτή η κατάσταση».
Όπως συμβαίνει με όλα τα φυσικά υλικά, είναι θέμα η βιωσιμότητα για το abalone. Η κλιματική αλλαγή, η αύξηση της θερμοκρασίας των ωκεανών και η δημοτικότητα τόσο του κρέατος όσο και του κελύφους αυτού του μαλακίου έχει οδηγήσει σε υπεραλίευση και σχεδόν εξαφάνιση σε πολλές περιοχές του κόσμου. Από τα 54 είδη abalone που εξέτασε η Διεθνής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN) για τον Κόκκινο Κατάλογο Απειλούμενων Ειδών, τα 23 είναι απειλούμενα, ευάλωτα ή κινδυνεύουν με εξαφάνιση.
Η αλιεία άγριου abalone απαγορεύεται στην Καλιφόρνια, όπου ο πληθυσμός του λευκού abalone ειδικότερα έχει μειωθεί κατά 99% από τη δεκαετία του 1970.
Στη Νέα Ζηλανδία, η προσεκτική διαχείριση και οι αυστηρές ποσοστώσεις για την αλιεία άγριων abalone έχουν συμβάλει στη διατήρηση του πληθυσμού αυτού του θαλάσσιου είδους, όπως και οι κανόνες που επιτρέπουν τη συλλογή του από τα τοπικά ύδατα μόνο σε ελεύθερους δύτες χωρίς αναπνευστική συσκευή. Ωστόσο, η λαθροθηρία εξακολουθεί να αποτελεί πρόβλημα, καθώς αυξάνεται η παγκόσμια ζήτηση για abalone, ενώ η Αυστραλία και η Νότια Αφρική αντιμετωπίζουν παρόμοιο ζήτημα.
Η προσεκτική επιλογή προμηθευτών είναι επομένως απαραίτητη για να διασφαλιστεί ότι οι κοσμηματοποιοί δεν συμβάλλουν στη μείωση του πληθυσμού του είδους. Η Kay χρησιμοποιεί abalone εκτροφής που μεγαλώνει σε περιβάλλον γλυκού νερού στην Κίνα. Φυλάσσει το κέλυφος στο ατελιέ της Métier στην Ινδία, όπου οι τεχνίτες κόβουν το μαργαριτάρι ανάλογα με τις ανάγκες.
«Πρέπει να είσαι πολύ προσεκτικός όταν πρόκειται για την προμήθεια οποιουδήποτε φυσικού υλικού όπως το abalone. Να χρησιμοποιείται εμπορικά με τον σωστό τρόπο και να μην επηρεάζεις την άγρια φύση κατά τη διαδικασία», λέει.
Σε μια εποχή που οι πελάτες κοσμημάτων αναζητούν πολύχρωμα, ξεχωριστά σχέδια, είναι λογικό το αυξανόμενο ενδιαφέρον και η χρήση των λαμπερών, σπειροειδών μοτίβων του abalone. Σύμφωνα με την εταιρεία έρευνας αγοράς PW Consulting, υπάρχει μια αυξανόμενη γοητεία στην αγορά για μοναδικούς πολύτιμους λίθους, σε αντίθεση με τα παραδοσιακά λευκά διαμάντια ή τα μαζικά παραγόμενα κομμάτια.
Η Kay, ειδικότερα, είναι ενθουσιασμένη με το γεγονός ότι κάθε κομμάτι abalone που μεταμορφώνει σε κόσμημα είναι διαφορετικό, παρουσιάζοντας μια πληθώρα αποχρώσεων. «Κάποιος μπορεί να προτιμά μια πιο μοβ αβαλόνη, ενώ σε κάποιον άλλο μπορεί να ταιριάζει μια πιο τυρκουάζ. Νομίζω ότι αυτή είναι η ομορφιά της χρήσης οποιουδήποτε φυσικού υλικού όπως η abalone. Είναι απολύτως μοναδική κάθε φορά».
Η Aiche επισημαίνει επίσης τη συναισθηματική αντίδραση που προκαλούν τα κομμάτια της από abalone στους πελάτες. «Αυτό είναι που τα κάνει τόσο δυνατά. Μιλούν στην καρδιά, εμπνέοντας μια αίσθηση ηρεμίας και παρουσίας.»
Για την Townsend, το κέλυφος του pāua δημιουργεί μια βαθύτερη σύνδεση με την κουλτούρα και την ιστορία των Μαορί. «Όταν φοράω κέλυφος pāua, νιώθω σαν να φοράω πανοπλία τόσο πνευματικά όσο και σωματικά», λέει. «Η επαφή του pāua με το δέρμα είναι μια τόσο φυσική σχέση. Όταν φοράω ένα σκουλαρίκι το κέλυφος κρέμεται κοντά στο κεφάλι και το στόμα μου. Αυτή η τρεμουλιαστή κίνηση με κάνει να νιώθω σταθερή και δημιουργεί ένα κανάλι μέσω του οποίου οι πρόγονοί μου επηρεάζουν τα πράγματα που σκέφτομαι και λέω.»
Η παγκόσμια σημασία του abalone δείχνει ότι υπάρχει κάτι στο κοχύλι του που αγγίζει τις καρδιές των ανθρώπων. Ωστόσο, όπως συμβαίνει με όλες τις φυσικές πρώτες ύλες στην κοσμηματοποιία, η διασφάλιση της βιωσιμότητας και της ιχνηλασιμότητας είναι υψίστης σημασίας. Τελικά, το ζητούμενο είναι να βρούμε τρόπους χρήσης του abalone που να τιμούν το παρελθόν του και να διασφαλίζουν ότι οι μελλοντικές γενιές θα μπορούν να βιώσουν τη μαγεία του από πρώτο χέρι.
Πηγή: rapaport.com
